Schenking door een rechtspersoon, (on)belast?

De vraag of schenking door een rechtspersoon al dan niet belast is zal in eerste instantie door menig fiscalist bevestigend worden beantwoord. In de Successiewet 1956 is namelijk opgenomen dat schenkbelasting wordt geheven over de waarde van al hetgeen krachtens schenking wordt verkregen van "iemand" die ten tijde van de schenking in Nederland woonde. Bij een schenking door een rechtspersoon wordt de plaats waar de rechtspersoon is gevestigd, als woonplaats aangemerkt. Aldus, zou de schenking door een rechtspersoon belast moeten zijn. Naar mijn mening is het echter de vraag of onder "iemand" tevens een rechtspersoon dient te worden verstaan.

Natuurlijke en rechtspersonen

Ter beantwoording van deze vraag kan aansluiting worden gezocht bij het arrest van 28 november 2014, nr.14/00209 van het Gerechtshof Arnhem. In geschil was of een bv aansprakelijk kon worden gesteld voor onbetaald gebleven vennootschapsbelasting. Op grond van artikel 40 Invorderingswet is
 
"degene, die al dan niet tezamen met zijn partner en zijn bloedverwanten in rechte lijn, direct of indirect voor ten minste een derde gedeelte van het geplaatste kapitaal aandeelhouder is in een vennootschap (...) aansprakelijk voor een gedeelte van de vennootschapsbelasting die de desbetreffende vennootschap is verschuldigd."
 
In deze zaak stelde de Ontvanger zich op het standpunt dat de tussenzin, na het woord "degene", diende te worden weggelaten. De Ontvanger trachtte hiermee de aansprakelijkheidsstelling naar een rechtspersoon uit te breiden. Het Hof Arnhem maakt korte metten met de interpretatie van de Ontvanger en oordeelt:
 
"Anders dan de Ontvanger verdedigt kan in de tekst van de IW noch in de wetsgeschiedenis steun worden gevonden voor de opvatting dat die tussenzin, in  geval van een niet-natuurlijk persoon, eenvoudig weggelaten kan worden."
 
Vervolgens oordeelt het Hof dat:
 
"Naar haar bewoordingen richt artikel 40, eerste lid, IW zich op "Degene die, al dan niet tezamen met zijn partner en zijn bloedverwanten in de rechte lijn, direct of indirect voor ten minste één derde gedeelte van het geplaatste kapitaal aandeelhouder is in een vennootschap (…)."
 
In deze tekst kan "degene" in samenhang met de daarop volgende tussenzin met name de aanduiding "en zijn bloedverwanten", niet anders worden geduid dan als een natuurlijk persoon."
 
Kort gezegd oordeelt het Hof Arnhem dat de wet dient te worden toegepast zoals die is geformuleerd dat wil zeggen zonder toevoegingen en zonder omissies.

"Iemand" moet schenkbelasting betalen

Een soortgelijke problematiek doet zich voor met betrekking tot de vraag of een schenking door een in Nederland gevestigde rechtspersoon belast is. Artikel 1 van de Successiewet 1956 omschrijft het belastbaar feit als volgt: 
 
"Krachtens deze wet worden de volgende belastingen geheven:
 
Erfbelasting over de waarde van al wat krachtens erfrecht wordt verkregen door het overlijden van iemand die ten tijde van het overlijden in Nederland woonde; 
 
Schenkbelasting over de waarde van al wat krachtens schenking wordt verkregen van iemand die ten tijde van de schenking in Nederland woonde."
 
Zorgvuldige lezing van het belastbaar feit voor de schenkbelasting leert dat bij de heffing wordt aangeknoopt bij de schenker, zijnde een "iemand". De Successiewet 1956 en de Algemene wet inzake rijksbelastingen definiëren niet wat onder "iemand" moet worden verstaan. De Dikke Van Dale woordenboek definieert "iemand" als zijnde de een of andere persoon of een persoon van betekenis. Met het woord "iemand" wordt derhalve op een natuurlijk persoon gedoeld. Ook wordt in de bepaling het woord "woonde" gebruikt voor de aanduiding van de woonplaats; immers een natuurlijk persoon "woont" en een rechtspersoon is "gevestigd".

Parlementaire geschiedenis

Uit de parlementaire geschiedenis bij de Successiewet 1964 blijkt dat de rechtspersoon uitdrukkelijk is vermeld. In dit ontwerp werd het belastbaar feit voor de schenkbelasting als volgt geformuleerd:
 
"Onder de naam ,,recht van schenking'' wordt een belasting geheven ter zake van het verkrijgen krachtens schenking van een natuurlijk persoon of een rechtspersoon, die ten tijde van de schenking binnen het Rijk woonde of gevestigd was."1
 
Deze wet is als gevolg van de technische herziening van de Successiewet 1956 ingetrokken2. Waarom de wetgever al dan niet bewust ervoor heeft gekozen om de rechtspersoon als schenker op te nemen, kan niet uit de parlementaire stukken worden opgemaakt. Wel zijn er in de Successiewet 1956 vrijstellingen opgenomen voor de schenking van een rechtspersoon. 
 

Conclusie

Kennelijk is de wetgever mijns inziens ten onrechte er gemakshalve van uitgegaan dat onder "iemand", tevens een rechtspersoon dient te worden verstaan. Dit is opmerkelijk en wel om de volgende redenen. 
  • In de eerste plaats is "iemand", zoals eerder is opgemerkt, niet in de Successiewet 1956 en ook niet in de Algemene wet inzake rijksbelastingen gedefinieerd. In het spraakgebruik dient het woord "iemand" ter aanduiding van een natuurlijk persoon.
  • In de tweede plaats volgt naar analogie van het arrest van het Hof Arnhem dat het woord "iemand" in samenhang met het woord "woonde" als opgenomen in het belastbaar feit voor de schenkbelasting, niet anders kan worden geduid dan als een natuurlijk persoon.
  • In de derde plaats kan alleen bij overlijden van een natuurlijk persoon sprake zijn van een verkrijging krachtens erfrecht. Het belastbaar feit voor de erf- en schenkbelasting is woordelijk gelijkluidend, afgezien van de zinsnede waarin is gesteld krachtens welke titel wordt verkregen, namelijk krachtens erfrecht of krachtens schenking. De benadering waarin het standpunt wordt ingenomen dat onder "iemand" ook een rechtspersoon wordt verstaan, zou betekenen dat men van mening is dat een rechtspersoon, ook kan overlijden.  Een rechtspersoon overlijdt niet, maar wordt ontbonden3
  • In de vierde plaats dient op basis van het ex-warrant arrest, Hoge Raad 24 januari 1996, nr. 29954, een bepaling te worden toegepast zoals die welbewust is geformuleerd. Dit arrest had betrekking op de vraag of een obligatielening onder de werking van artikel 25a Wet IB 1964 viel. Volgens de wettekst viel de obligatielening niet onder de genoemde wetsbepaling. Daarentegen kon uit de parlementaire stukken worden opgemaakt dat de wetgever een dergelijke lening wel binnen het bereik van artikel 25a Wet IB 1964 had willen brengen. De Hoge Raad overwoog dat het niet mogelijk is om met een beroep op de bedoeling van de wetgever te bereiken dat de wettekst moet worden uitgelegd zoals deze welbewust niet is geformuleerd.
Zoals eerder opgemerkt, wordt met "iemand" op een natuurlijk persoon gedoeld. Wetten dienen te worden toegepast zoals deze zijn geformuleerd en niet zoals deze welbewust niet zijn geformuleerd. Tegen deze achtergrond zou derhalve naar de letter van de wet en naar analogie van het hiervoor besproken arrest kunnen worden bepleit dat de schenking door een in Nederland gevestigde rechtspersoon voor de Successiewet 1956 niet belast is.
 
--------------------
1Kamerstukken  II 1964/65, 7882, nr. 2 (Ontwerp van wet)
2Kamerstukken II 1984/85, 7882, nr.5, Brief van de Staatssecretaris van Financiën, Houdende intrekking van het ontwerp van wet
3Artikel 2:19 BW
U moet inloggen om te kunnen stemmen op dit artikel.
Gemiddelde (1 Stem)
De gemiddelde waardering is 5.0 sterren van de 5.

5 reacties
 
d.evertsz
Voor de goede orde, dit artikel is geschreven met het oog op het geval dat een schenking door een stichting wordt gedaan en deze stichting voor fiscale doeleinden niet als transparant wordt beschouwd.
27 januari 2015 16:38
 
edwinzijdenbos (reactie op marcoAuteur: marco
Datum: 26 januari 2015 11:06

Het tegenovergestelde van iemand is niemand. Beide zijn zogeheten onbepaalde voornaamwoorden. Onbepaalde voornaamwoorden verwijzen niet naar specifieke personen of zaken, maar hebben een heel algemene (dus 'onbepaalde') verwijzing. Volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands betekent iemand in de continentaal-West-Germaanse samenstelling: een of andere mens. Omdat rechtspersonen geen zelfstandig denkende wezens zijn van vlees en bloed en robots (gelukkig) nog niet de intelligentie bezitten om namens rechtspersonen te opereren - Stephen Hawking waarschuwde in dit verband zelfs voor het nakende einde van de mensheid - omvat de term iemand in de zin van artikel 1 Successiewet 1956 mijns inziens iedere rechtspersoon die via een vertegenwoordiger een menselijk gezicht krijgt. Kortom, schenkingen door rechtspersonen zijn in beginsel altijd belast met schenkbelasting. Ook artikel 2 lid 3 van de Wet laat hier trouwens verder geen twijfel over bestaan. Marco van der Wereld
)
Wellicht biedt onderstaande houvast. "De EPN vraagt verder naar de fiscale gevolgen als een bv waarvan vader enig aandeelhouder is, € 100.000 schenkt terwijl het kind al reeds gebruik heeft gemaakt van de eenmalig verhoogde schenkingsvrijstelling als bedoeld in artikel 33, onderdeel 5 of 6, van de SW 1956. Fiscaal werkt dit zo uit dat niet de bv, maar de aandeelhouder schenkt. De betaling door bv is een uitdeling, die bij de aandeelhouder wordt belast met aanmerkelijkbelangheffing. Voor de Vpb is dat bedrag niet aftrekbaar van de winst. Voor de schenkbelasting wordt de schenking belast als een schenking door vader." Bron: Bladzijde 83 (ongeveer op de helft) http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2013/10/18/no­ta-naar-aanleiding-van-het-verslag-belastingplan-2014.html
27 januari 2015 15:52
 
m.lambregts
Iemand of niemand, een of andere mens; de Nederlandse wettekst biedt ruimte voor discussie. Ter vergelijking: die ruimte biedt de Successiebelastingverordening 1908 van Curaçao niet. Daarin wordt in artikel 2, vierde lid gerept van een zekere 'ingezetene'. Vervolgens definieert artikel 4 dat onder 'ingezetene' moet worden verstaan (i) ieder die in de Nederlandse Antillen zijn woonplaats heeft en (ii) elk lichaam dat in de Nederlandse Antillen zijn zetel heeft. Martin Lambregts
26 januari 2015 18:55
 
d.evertsz
Geachte heer Van Der Wereld, Bedankt voor uw reactie. Ook het door u aangehaalde Etymologisch Woordenboek definieert “iemand” als zijnde een of andere mens, derhalve gelijkluidend met de Dikke Van Dale. Dat rechtspersonen geen zelfstandig denkende wezens zijn, houdt niet per definitie in dat voor de fiscaliteit c.q. burgerlijk recht zij niet worden erkend. Kortheidshalve verwijs ik naar artikel 2:5 BW waarin is bepaald dat een rechtspersoon als een rechtssubject wordt beschouwd; zelfstandig drager van rechten en plichten. Wat betreft artikel 2, lid 3 Successiewet 1956 geldt het volgende. Dit artikel is alleen van belang voor de vaststelling van de vestigingsplaats ingeval van een schenking door een rechtspersoon. Voor de fiscaliteit is het aanknopingspunt het belastbaar feit. Indien het belastbaar feit niet goed staat omschreven dan kan in beginsel niet aan heffing worden toegekomen. Ten overvloede zij verwezen naar artikel 33, ten achtste Successiewet 1956 waarin is bepaald dat van de schenkbelasting is vrijgesteld hetgeen wordt verkregen door iemand, die niet in staat is zijn schulden te betalen. Dienaangaande heeft het Hof’s-Hertogenbosch in haar arrest van 29 augustus 2002, nr. 98/0797 bepaald dat onder “iemand” een natuurlijke persoon dient te worden verstaan. Zie ook de Vakstudie Successiewet, artikel 33 SW 1956, aant. 2 (onder 8). Vriendelijke groet, Dennis
26 januari 2015 13:32
 
marco
Het tegenovergestelde van iemand is niemand. Beide zijn zogeheten onbepaalde voornaamwoorden. Onbepaalde voornaamwoorden verwijzen niet naar specifieke personen of zaken, maar hebben een heel algemene (dus 'onbepaalde') verwijzing. Volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands betekent iemand in de continentaal-West-Germaanse samenstelling: een of andere mens. Omdat rechtspersonen geen zelfstandig denkende wezens zijn van vlees en bloed en robots (gelukkig) nog niet de intelligentie bezitten om namens rechtspersonen te opereren - Stephen Hawking waarschuwde in dit verband zelfs voor het nakende einde van de mensheid - omvat de term iemand in de zin van artikel 1 Successiewet 1956 mijns inziens iedere rechtspersoon die via een vertegenwoordiger een menselijk gezicht krijgt. Kortom, schenkingen door rechtspersonen zijn in beginsel altijd belast met schenkbelasting. Ook artikel 2 lid 3 van de Wet laat hier trouwens verder geen twijfel over bestaan. Marco van der Wereld
26 januari 2015 11:06
Dennis Evertsz
Dennis is actief op een breed terrein van het belastingrecht. Dit betreft onder meer de omzetbelasting, vennootschapsbelasting en de inkomstenbelasting. Ook heeft hij ervaring opgedaan bij het adviseren naar het belastingrecht van de Dutch Caribbean. Bij Wintertaling is hij werkzaam binnen de algemene fiscale praktijk waar hij (familie) bedrijven en vermogende particulieren adviseert bij het optimaliseren van hun fiscale positie. Meer lezen